1 dk okuma · 17 Kasım 2026 20:12
Amazon'da kuraklık deneyi ormanı dönüştürdü
23 yıllık uygulamada büyük ağaçlar azaldı; paneller Kasım 2024'te kaldırıldı.

Brezilya'nın Pará eyaletindeki Caxiuanã Ulusal Ormanı'nda 2001'de başlatılan Esecaflor projesi kapsamında, yaklaşık 10 bin metrekarelik bir alanda yapay kuraklık oluşturuldu. Bilim insanları, deneyle Amazon ağaçlarının uzun süreli susuzluğa nasıl tepki verdiğini araştırdı.
Araştırmacılar, ağaçların altına yerleştirdikleri 6 bin şeffaf plastik panelle yağmur suyunun yaklaşık yüzde 50'sini topraktan uzaklaştırdı. Aynı büyüklükteki başka bir alan ise karşılaştırma için doğal koşullarında bırakıldı.
Deneyin ilk üç yılında büyük bir değişiklik gözlenmedi. Beşinci yıldan itibaren özellikle büyük ağaçlar ölmeye başladı; sekizinci yılın sonunda ormandaki toplam bitkisel kütlenin yaklaşık yüzde 40'ı kayboldu.
İlerleyen yıllarda kayıp yüzde 50'ye yaklaşırken büyük ağaçların azalması su rekabetini düşürdü ve daha küçük ağaçlar büyümeyi sürdürdü. Orman böylece daha kısa ve seyrek ağaçlardan oluşan farklı bir yapıya dönüştü.
Araştırmacılar, Kasım 2024'te panelleri kaldırarak 23 yıl süren yapay kuraklık uygulamasını sona erdirdi. Yağmur suyu yeniden toprağa ulaşmaya başlarken bilim insanları ormanın toparlanma sürecini incelemeye geçti.
Deney, Amazon ormanlarının uzun süreli kuraklıkta tamamen yok olmak yerine farklı bir yapıya dönüşebileceğini gösterdi. Ancak büyük ağaçların kaybı ormanın karbon depolama kapasitesini de önemli ölçüde azalttı.
Uzmanlara göre kaybolan büyük ağaçların yeniden yetişmesi onlarca, hatta yüzlerce yıl sürebilir. Yağışların normale dönmesi, ormanın kısa sürede eski hâline kavuşacağı anlamına gelmiyor.







